فلسفه اخلاق کانت: امر مطلق و اخلاق وظیفه‌محور

کانت و بنیاد اخلاق

ایمانوئل کانت (۱۷۲۴ – ۱۸۰۴م) در بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق استدلال کرد که ارزش اخلاقی یک عمل نه از نتایج آن، بلکه از قصد و نیت فاعل سرچشمه می‌گیرد.

امر مطلق (Categorical Imperative)

مهم‌ترین مفهوم اخلاق کانت «امر مطلق» است. کانت چند صورت‌بندی از آن ارائه می‌دهد:

1. صورت قانون کلی: طوری عمل کن که بتوانی بخواهی قاعده عمل تو به قانون کلی طبیعت تبدیل شود.
2. صورت انسانیت: طوری عمل کن که با انسانیت، چه در شخص خودت و چه در دیگران، همیشه به‌عنوان هدف رفتار کنی، نه صرفاً وسیله.
3. صورت پادشاهی اغراض: طوری عمل کن که گویی عضو مقنن در پادشاهی اغراض هستی.

اخلاق وظیفه‌محور در عمل

در دیدگاه کانت، دروغ گفتن حتی برای نجات جان دیگری غیراخلاقی است، زیرا با قاعده دروغ‌نگویی که باید قانون کلی باشد در تعارض است.

نقد و تأثیر

اخلاق کانت به‌دلیل انعطاف‌ناپذیری مورد انتقاد فیلسوفانی چون فریدریش شیلر و هگل قرار گرفت. با این حال اخلاق حقوق بشری مدرن، به‌ویژه در اعلامیه جهانی حقوق بشر، به‌شدت از اخلاق کانتی متأثر است.