اخلاق فضیلت: از ارسطو تا اخلاق اسلامی

مقدمه

اخلاق فضیلت (Virtue Ethics) یکی از سه رویکرد اصلی اخلاق فلسفی است که بر شخصیت و فضایل اخلاقی تأکید دارد، نه بر قواعد یا پیامدها.

اخلاق فضیلت نزد ارسطو

ارسطو در اخلاق نیکوماخوس فضیلت را «حالت ملکه‌ای» تعریف می‌کند که از تکرار عمل نیک به دست می‌آید. فضیلت حد وسط میان دو افراط است؛ مثلاً شجاعت حد وسط بی‌باکی و جبن است.

ابن‌مسکویه و نظریه تزکیه نفس

احمد بن محمد ابن‌مسکویه در تهذیب الاخلاق نظریه فضیلت ارسطو را با آموزه‌های اسلامی تلفیق کرد. او رذایل را به سه دسته مربوط به نفس شهوانی، غضبی و ناطق تقسیم می‌کند.

غزالی و احیاء اخلاق دینی

امام غزالی در احیاء علوم الدین اخلاق فضیلت را با روانشناسی اسلامی و عبادات عملی درهم می‌آمیزد. او «توبه»، «صبر»، «شکر» و «رضا» را از ارکان سلوک معنوی می‌داند.

ارتباط با اخلاق معاصر

الیزابت انسکومب در مقاله معروف «فلسفه اخلاق مدرن»(۱۹۵۸) احیای اخلاق فضیلت ارسطویی را پیشنهاد داد. این جریان در آثار آلاسدیر مک‌اینتایر و مارتا نوسبام ادامه یافت.